Tiroid bezi vücudumuzun bazal metabolizmasını yani hücrelerin çalışma hızını ayarlayan en önemli hormondur. Bunun yanı sıra tiroid hormonları çocuklarda beyin ve sinir sisteminin gelişimi için çok önemlidir. Sinir hücrelerini çevreleyen miyelin kılıfının yapımı tiroid hormonu sayesinde başarılır. Vücudumuzda tiroid hormonuna ihtiyaç duymayan hiçbir doku veya hücre grubu yoktur. Tiroid hormonları çocuklarda ayrıca büyüme ve kemik olgunlaşmasını sağlarlar. Büyüme hormonunun etkilerini de güçlendirirler.
Tiroid bezinin yetersiz çalışması ve kanda T4 ve T3 hormonlarının seviyelerinde düşüklük olmasına Hipotiroidi denir. Hipotiroidili bir bebekte zamanında tedavi başlanmaz ise en önemli sorun zeka geriliğine yol açmasıdır. Daha büyük çocuklarda ise büyüme-gelişme geriliği, şişmanlık, kabızlık, cilt kuruluğu, enerji azlığı, halsizlik, isteksizlik, aşırı uyuma, saç dökülmesi gibi belirtilere yol açar.
Tiroid bezi bozuklukları doğumdan itibaren her yaşta ortaya çıkabilmekte olup ülkemizde iyot eksikliğinin ve akraba evliliğinin yaygın olması nedeniyle hipotiroidi ve guatr sıklığı oldukça yüksektir. Tiroid bezinin normalden az çalışması, Hipotiroidi, normalden fazla çalışmasına ise hipertiroidi diyoruz. Tiroid bezinin büyümesine ise guatr adı verilmektedir. En sık hipotiroidi görülür. Hipertiroidiyi daha seyrek görmekteyiz. Ergenlik çağındaki özellikle kız çocuklarında “Haşimoto Tiroiditi” denen bir tiroid hastalığı sık görülmekte. Bu çocukların genellikle ailelerinde de (annesinde, babasında, halasında vs) Haşimoto hastalığı hikayesi vardır. Bu nedenle Haşimoto hastalığı olanların özellikle kız çocuklarında tiroid hormon düzeyleri ve antikorlarına bakmakta yarar var. Haşimoto tiroiditinde vücut tiroid bezini yabancı bir protein gibi görüp buna karşı akyuvarlar vasıtasıyla antikor dediğimiz bağışıklık maddeleri üretir. Yani oto-immun türden bir hastalıktır. Sonuçta tiroid bezi akyuvarlarla istila edilir ve tiroid bezi hem büyür (guatr gelişir) hem de tiroid bezinin hormon üretimi bozulur ve tiroid yetersizliği (hipotiroidi) gelişir. Bu durumda ilaç tedavisi gerekir. Ancak tiroid bezi büyük değilse ve tiroid hormon düzeyleri normalse bu hastalarda tedavi gerekmez, takip etmek yeterlidir olup özellikle anne veya baba tarafında bu hastalık var ise dikkatli olunmalıdır.
Tanı muayene, kanda tiroid hormon düzeylerinin bakılması ve gerekli olgularda tiroid ultrasonografisi veya sintigrafisi ile konulur.
Nasıl tedavi edilmeli?
Hipotiroidinin tedavisinde vücudun üretemediği tiroid hormonunun birebir aynısı ağızdan günde 1 kez verilir. Ülkemizde sık görülen geçici hipotiroidilerde doktor kontrolü altında ilaç tedavisi azaltılarak zaman içinde kesilebilir. Ancak kalıcı hipotiroidi var ise tedavinin ömür boyu sürmesi gerekir. Gerekli doktor kontrolü ile uygun dozlarda yapılan tedavinin hiçbir yan etkisi yoktur.
Tiroid hormonları nelerdir?
Tiroid hormonları T4 ve T3’dür. Bunların özellikle serbest şekillerinin ölçülmesi önemlidir. TSH dediğimiz beyindeki hipofiz bezinden salgılanan bir hormon da tiroid bezinin fonksiyonu konusunda önemli bilgi verir.
Çocuğunu tiroid bezlerinde sorunu olan aileler nelere dikkat etmeli, nelerden kaçınmalı?
Tiroid hastalığı olsun olmasın tüm çocuklar iyotlu tuz kullanmalıdır. Yenidoğan bebeğinize tiroid hormonları taraması yaptırın. Annede tiroid problemi varsa çocuk sürekli izlenmeli. Çocuğunuz kolay kilo alıyor ve boyu uzamıyorsa tiroid hormonlarına baktırmak gerekir. Boy ve kilo çizelgelerine göre çocuğun büyüme grafiği doktor ile izlenmelidir.
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalı Başkanı Prof Dr Abdullah Bereket